KRİPTOQRAFİYA KURSU
30 Akademik Mühazirə, 5 Elmi Əlavə, 870+ Termindən İbarət 2 İxtisaslaşdırılmış Lüğət, İnteraktiv Kripto Kalkulyatorlar və Məşğələ Həllərindən İbarət Tam İnteraktiv Web Mərkəzi.
İngilis–Azərbaycan Kriptoqrafiya Lüğətləri
Kursun mühazirələrində rast gəlinən bütün anlayışların standartlaşdırılmış rəsmi Azərbaycan tərcümələri, elmi tərifləri və riyazi formulları. 555 terminlik Tam Ensiklopedik və 315 terminlik Yığcam Əlifba versiyaları istifadəyə verilmişdir.
Bölmə I: Təməl Prinsip & Klassik Kriptoqrafiya
Mühazirə 1 – 6 | Klassik Şifrələr, Ehtimal, Entropiya və Axın ŞifrələriKriptoqrafiyaya Giriş
Kriptoqrafiya tarixi, Kerckhoffs prinsipi, Simmetrik vs Asimmetrik, CIA triası.
Klassik Şifrələr
Sezar, Affin, Playfair, Hill şifrələri, Monofabetik əvəzetmə və frekans analizi.
Polialfabetik & Vijener
Vijener şifrəsi, Kasiski testi, Index of Coincidence, OTP (Vernam şifrəsi).
Ehtimal & Kriptoanaliz
Ehtimal nəzəriyyəsi, Bayes teoremi, Kor kriptoanaliz, Diferensial/Xətti analiz.
İnformasiya Nəzəriyyəsi
Shannon entropiyası, Mükəmməl məxfilik, Bir dəfəlik pad (OTP) mükəmməlliyi.
Axın Şifrələri & LFSR
Axın şifrəsi prinsipləri, LFSR (Sürüşmə reyestri), Geffe generatoru, A5/1.
Bölmə II: Simmetrik Kriptoqrafiya & Heş Funksiyaları
Mühazirə 7 – 15 | DES, AES, Blok Rejimləri, SHA-2, SHA-3, Keccak, HMACTrivium & ChaCha20
Trivium axın şifrəsi, Salsa20 xüsusiyyətləri, ChaCha20-Poly1305 AEAD şifrəsi.
Feystel & DES
Feystel şəbəkəsi, DES alqoritmi, 3DES, SP şəbəkəsi, Substitusiya-Permütasiya.
Diferensial Kriptoanaliz
Diferensial kriptoanaliz, Xətti kriptoanaliz, S-qutu dizayn prinsipləri.
AES Alqoritmi
AES (Rijndael), SubBytes, ShiftRows, MixColumns, AddRoundKey, GF(2⁸) arifmetikası.
Blok Şifrə Rejimləri
ECB, CBC, CFB, OFB, CTR rejimlər, GCM (AEAD), XTS disk şifrləməsi, Padding Oracle.
Hash Funksiyaları
Kriptoqrafik heş funksiyaları, Avalanche effekti, Merkle-Damgård konstruksiyası, SHA-1/SHA-2.
SHA-3 & Süngər
SHA-3 standartı, Süngər konstruksiyası (Sponge), Absorb/Squeeze mərhələləri, SHAKE XOF.
Keccak Alqoritmi
Keccak-f permütasiyası, Theta, Rho, Pi, Chi, Iota adımları, GF(2) arifmetikası.
MAC & Hibrid Şifrləmə
HMAC, CMAC, GMAC, Authenticated Encryption (AEAD), Hibrid şifrləmə sxemləri.
Bölmə III: Asimmetrik Kriptoqrafiya & Riyaziyyat
Mühazirə 16 – 23 | RSA, Diffie-Hellman, Elliptik Əyrilər (ECC, ECDSA) və İmzalarAsimmetrik Kriptoqrafiya
Açıq Açar Kriptoqrafiyası, Diffie-Hellman konsepti, Trapdoor birtərəfli funksiyalar.
Ədədlər Nəzəriyyəsi
Bölünmə, Qalıqlı bölmə, Genişləndirilmiş Evklid Alqoritmi (EEA), ƏBOB və Bezout teoremi.
Evler Funksiyası & CRT
Euler's Totient funksiyası $\phi(n)$, Fermat Teoremi, Çin Qalıq Teoremi (CRT) və tətbiqləri.
RSA Kriptosistemi
RSA alqoritmi, Açar generasiyası, Şifrləmə/Deşifrləmə, OAEP paddinq və Wiener hücumu.
Diffie-Hellman
Diffie-Hellman Açar Mübadiləsi, Diskret loqarifm problemi (DLP), Man-in-the-Middle hücumu.
Elliptik Əyrilər (ECC)
Elliptik əyri riyaziyyatı, Weierstrass forması, Əyri üzərində Nöqtələrin Toplanması və İkiqat artırılması.
ECDH & ECDSA
Elliptic Curve Diffie-Hellman və ECDSA rəqəmsal imza alqoritmi, Secp256k1 əyrisi.
Rəqəmsal İmzalar
Rəqəmsal İmza Standartları (DSA, RSA-PSS, Ed25519), Təsdiqlənmə və İnkarolunmazlıq.
Bölmə IV: İleri Kriptoqrafiya & Post-Kvant
Mühazirə 24 – 30 | PKI, TLS 1.3, Sıfır Biliyi (ZKP), Yan Kanallar və PQCAçar İdarəsi & PKI
Public Key Infrastructure (PKI), X.509 Sertifikatları, Sertifikat Mərkəzi (CA) və CRL/OCSP.
Təhlükəsiz Protokollar
TLS 1.3 Handshake, IPsec (AH, ESP, IKEv2), SSH protokolu və şəbəkə məxfiliyi.
Sıfır Biliyi Sübutları
Zero-Knowledge Proofs (ZKP), Interactive Proofs, ZK-SNARKs və ZK-STARKs prinsipləri.
Yan Kanal Hücumları
Side-Channel Attacks (SCA), Vaxt hücumları, Güc analizi (SPA/DPA), Keş sızıntıları.
Post-Kvant Kriptoqrafiya
Post-Quantum Cryptography (PQC), Shor alqoritmi, Grover alqoritmi və Lattice-based sistemlər.
Kod & Xeş Əsaslı PQC
McEliece kod-əsaslı şifrləmə, SPHINCS+ xeş-əsaslı rəqəmsal imza alqoritmləri.
Müasir Tətbiqlər
Homomorphic Encryption (FHE), Multi-Party Computation (MPC), Blokçeyn və Kriptovalyuta.
Bölmə V: Elmi Əlavələr (A – E)
Əlavə A, B, C, D, E | Tarix, Cəbr, Mürəkkəblik Nəzəriyyəsi, Faktorizasiya və Onlayn ResurslarKriptoqrafiyanın Tarixi
Qədim Misirdən, Skitala və Eniqmadan müasir Post-Kvant dövrünədək kriptoqrafiya tarixi.
Qrup, Meydan & Cəbr
Mücərrəd cəbr təməlləri: Qruplar, Halqalar, Qalua Meydanları $GF(2^8)$ və AES arxitekturası.
Mürəkkəblik Nəzəriyyəsi
Hesablama Mürəkkəbliyi: P vs NP, NP-Tamlıq, L-notasiya və alqoritmik qiymətləndirmə.
Faktorizasiya & DLP
Tam Ədədlərin Faktorizasiyası (Pollard Rho, Quadratic Sieve, GNFS) və Diskret Loqarifm alqoritmləri.
Kriptoqrafiya Onlayn
Açıq mənbəli beynəlxalq dərsliklər, elmi arxivlər və interaktiv laboratoriyalar.
Bölmə VI: Kriptoqrafiya Lüğətləri & Terminologiya
İngilis və Azərbaycan Dillərində Standartlaşdırılmış Terminlər Ensiklopediyası (870+ Termin)Azərbaycan Dilində İlk Genişmiqyaslı Kriptoqrafiya Terminologiyası
Milli informasiya təhlükəsizliyi təhsilində vahid elmi terminologiyanın formalaşdırılması məqsədilə iki komplementar lüğət hazırlanmışdır. Kursun bütün 30 mühazirəsini, klassik və müasir blok şifrlərini, asimmetrik sistemləri, heşləri, rəqəmsal imzaları, post-kvant və sənaye tətbiqlərini (bank kartları, IoT, hərbi rabitə) əhatə edən terminlər elmi izahları, riyazi düsturları və beynəlxalq standart referansları (ISO, NIST, RFC) ilə təqdim olunur.
- 24 istiqamət & 67 alt bölmə
- İnteraktiv axtarış və sürətli filtr
- MathJax riyazi düsturları
İzahlı Kriptoqrafiya Lüğəti
24 əsas istiqamət və 67 tematik alt bölmə üzrə 555 termin. Hər terminin orijinal ingiliscə adı, standartlaşdırılmış rəsmi Azərbaycan qarşılığı, ətraflı elmi tərifi, riyazi düsturları (MathJax) və beynəlxalq standart kodları. Sol naviqasiya paneli və canlı axtarışla təchiz edilib.
Yığcam Kriptoqrafiya Lüğəti
Tələbələr və imtahanlara hazırlaşanlar üçün A-dan Z-yə əlifba sırası ilə düzülmüş 315 təməl termin. Canlı hərf süzgəci (A–Z) və cəld baxış üçün optimallaşdırılmış lakonik, aydın təriflər.
